Các mỏ đá trắng Yên Bái: nguồn gốc nói gì và không nói gì về chất lượng đá

Người mua mộ đá, tượng đá hay đá ốp lát thường dừng lại ở một câu duy nhất: “đá này lấy từ mỏ nào?”. Câu hỏi đúng, nhưng chưa đủ. Nguồn gốc cho biết loại khoáng và đặc tính chung của vùng nguyên liệu; nó không cho biết khối đá cụ thể đang được chào bán có vân thế nào, khổ tới đâu, và tay nghề khâu chế tác ra sao — trong khi ba thứ sau mới quyết định sản phẩm bạn nhận về.

Nguồn gốc từ vùng mỏ Yên Bái nói lên điều gì?

Yên Bái là một trong những vùng đá hoa canxit trắng lớn của Việt Nam, tập trung ở Lục Yên và một số huyện lân cận. Nguồn gốc khai thác tại Lục Yên cho biết ba điều có thật:

• Chủng loại khoáng. Đây là đá hoa canxit (marble calcite) tự nhiên, thành phần khoáng calcite ~100 % theo EN 12407 — không phải đá nhân tạo, không phải đá granite.
• Nhóm đặc tính cơ lý. Đá cùng vùng nguyên liệu có dải thông số tương đối gần nhau: độ cứng Mohs 4, hút nước rất thấp, khối lượng thể tích cao.
• Khả năng cung ứng khối lớn. Vùng này ra được khối nguyên đủ lớn để làm biển tên, cột, tượng, mộ nguyên khối thay vì phải ghép nhiều mảnh.

Đó là lý do nguồn gốc vẫn đáng hỏi. Nhưng dừng ở đó thì bạn mới lọc được nhóm vật liệu, chưa lọc được chất lượng.

Và những gì nguồn gốc KHÔNG nói

Bốn thứ dưới đây không nằm trong hai chữ “nguồn gốc”, mà lại là thứ bạn nhìn thấy hằng ngày sau khi công trình hoàn thiện:

• Tỷ lệ vân của đúng khối đá đó. Cùng một vùng, đá vẫn phân loại A (gần như không vân), B (ít vân) và C (nhiều vân). Chênh lệch này quyết định giá và quyết định cả cảm giác thị giác của sản phẩm.
• Kích thước khối còn nguyên. Một chi tiết dài 3 m làm từ một khối khác hẳn cùng chi tiết ghép từ ba mảnh — về độ bền mạch nối lẫn về vân.
• Khâu chế tác. Cắt lệch, mài chưa tới, đánh bóng không đều sẽ phá hỏng một khối đá tốt. Nguồn gốc không bảo chứng cho tay nghề.
• Điều kiện lắp đặt. Đá đặt ngoài trời cần thoát nước ở chân đế và tránh tiếp xúc kim loại gỉ; làm sai, đá tốt vẫn xuống mã.

Nói cách khác: nguồn gốc là điều kiện cần. Phiếu kiểm định và khâu chế tác mới là điều kiện đủ.

Bảy chỉ tiêu trong phiếu kiểm định EN — đọc thế nào cho đúng

Đá hoa canxit trắng Lục Yên do Yên Bái Stone sử dụng đã được kiểm định tại Stone and Aggregates Tests Centre, Cộng hoà Séc (báo cáo No. 2285.1/18) theo bộ tiêu chuẩn châu Âu. Bảng dưới là kết quả và ý nghĩa thực tế của từng dòng:

Kết quả kiểm định tại Stone and Aggregates Tests Centre, Cộng hoà Séc — báo cáo No. 2285.1/18.

Lưu ý cách đọc: phiếu kiểm định mô tả vật liệu, không mô tả lô hàng của riêng bạn. Nó trả lời “dòng đá này có đặc tính gì”, chứ không thay thế việc xem đá thật trước khi chốt.

Cùng một vùng nguyên liệu, vì sao hai tấm đá vẫn khác giá?

Ba biến số giải thích gần hết khoảng chênh:

• Vân. Đá gần như không vân hiếm hơn nên đắt hơn; đá nhiều vân rẻ hơn nhưng lại là lựa chọn đẹp cho mảng tường điểm nhấn.
• Khổ khối. Khối càng lớn, càng ít khuyết tật, càng hiếm. Một chi tiết nguyên khối luôn đắt hơn cùng chi tiết ghép mảnh.
• Độ khó chế tác. Tượng, phù điêu, hoa văn đục tay tốn thời gian gấp nhiều lần một tấm ốp phẳng cùng diện tích.

Vì vậy, báo giá chỉ có nghĩa khi đi kèm ba thông tin: loại vân, kích thước khối và mức độ gia công. Một con số trần không nói lên điều gì.

Bốn phép kiểm tra bạn tự làm được

Không cần thiết bị phòng thí nghiệm, bốn cách dưới đây giúp bạn loại nhanh những trường hợp không đúng như mô tả:

1. Nhìn vân chạy qua mép. Sản phẩm nguyên khối có vân đá chạy liên tục vòng qua cạnh, không đứt đoạn. Chỗ ghép luôn có mạch nối và vân hai bên lệch nhau — đây là cách phân biệt nguyên khối với hàng ghép đáng tin nhất bằng mắt thường.
2. Soi cạnh cắt và mặt sau. Mặt chưa đánh bóng cho thấy màu thật và cấu trúc hạt của đá, trong khi mặt bóng có thể được xử lý hoá chất để trông trắng hơn thực tế.
3. Thử vết nước trên mặt chưa phủ. Đá đặc, hút nước thấp thì vệt nước đọng lại và bay hơi mà không làm đá sẫm màu rõ rệt; đá xốp hơn sẽ chuyển màu nhanh ở chỗ ướt.
4. Phép thử giấm — chỉ làm trên mẩu đá thừa. Đá hoa canxit sủi bọt khi gặp axit loãng vì bản chất khoáng calcite. Phép thử này phân biệt đá hoa canxit với granite hay đá nhân tạo, nhưng không phân biệt được đá vùng này với đá vùng khác — và nó để lại vết mờ, nên tuyệt đối đừng thử lên sản phẩm hoàn thiện.

Sáu câu nên hỏi nhà cung cấp trước khi đặt cọc

1. Chi tiết này là nguyên khối hay ghép? Nếu ghép thì ghép ở đâu, mạch nối xử lý thế nào?
2. Đá thuộc loại vân nào, và tôi được xem đúng khối/tấm sẽ dùng hay chỉ xem ảnh mẫu?
3. Xưởng chế tác là của công ty hay thuê ngoài? Tôi tới xem được không?
4. Có phiếu kiểm định cho dòng đá này không, và kiểm ở đâu, theo tiêu chuẩn nào?
5. Thời gian chế tác, thời điểm giao và ai chịu trách nhiệm khâu lắp đặt?
6. Bảo hành những hạng mục gì — nứt, bong mạch, xuống màu — và trong bao lâu?

Một đơn vị làm thật sẽ trả lời được cả sáu câu mà không vòng vo. Về phía Yên Bái Stone: công ty không sở hữu mỏ, mà sở hữu xưởng chế tác chính chủ tại Tân Lĩnh, Lục Yên, dùng nguyên liệu có nguồn gốc khai thác tại Lục Yên và làm trọn khâu từ chọn khối tới hoàn thiện. Khách có thể tới xem trực tiếp hoặc yêu cầu ảnh, video khối đá thật trước khi chốt.

Câu hỏi thường gặp

Tham khảo thêm

• Mỏ đá trắng Yên Bái — tổng quan các vùng nguyên liệu và đặc điểm từng vùng
• Nguồn gốc đá Lục Yên và xưởng chế tác Yên Bái Stone
• Quá trình khai thác và xẻ đá khối Yên Bái
• Mộ đá cẩm thạch trắng chế tác theo yêu cầu